Data uit slimme apparaten
Gebruikers van slimme apparaten hebben rechten op hun data. En op data van bijbehorende diensten voor het gebruik van slimme apparaten, zoals apps. Aanbieders van slimme apparaten en bijbehorende diensten moeten zich aan extra regels houden. Dat staat in de Europese Data Act (DA).
Op deze pagina:
Slimme apparaten en bijbehorende diensten
Slimme apparaten verzamelen data over hun prestaties, gebruik of omgeving. Vaak met behulp van sensoren. Via internet kunnen zij deze data verzenden en ontvangen. Voorbeelden van slimme apparaten zijn koelkasten, thermostaten en horloges die verbonden zijn met het internet. Ook moderne auto’s zijn vaak slimme apparaten.
Ondernemers gebruiken steeds meer slimme apparaten. Zo zijn landbouw- en productiemachines steeds vaker ‘slim’. Ook in de zorg worden veel slimme apparaten gebruikt.
Vaak zijn er apps of andere digitale diensten gekoppeld aan het slimme apparaat, zoals een digitaal dashboard bij een slimme thermostaat. Zo’n bijbehorende dienst kan nodig zijn om het slimme apparaat te gebruiken of te bedienen.
Rechten van gebruikers op data uit hun slimme apparaten
Aanbieders van slimme apparaten en bijbehorende diensten moeten onder andere zorgen dat gebruikers:
- duidelijke informatie krijgen over data en hoe die verzameld worden
- makkelijk toegang krijgen tot hun data
- hun data kunnen delen of laten delen met derden
Gebruikers kunnen personen, bedrijven of instanties zijn die het recht hebben om een slim apparaat of bijbehorende dienst te gebruiken. Ze hoeven dus geen eigenaar te zijn van het slimme apparaat of bijbehorende dienst.
De aanbieder is de partij die de data van de gebruiker beheert. Aanbieders zijn de personen of bedrijven die de slimme apparaten of bijbehorende diensten aanbieden. Vaak is de fabrikant van het slimme apparaat de aanbieder, maar niet altijd. De aanbieder kan ook een ander bedrijf zijn, zoals het bedrijf dat een bijbehorende dienst heeft ontwikkeld en aanbiedt. Bijvoorbeeld een bedrijf dat een app aanbiedt voor bij het gebruik van slimme auto’s, zoals een app om de auto op afstand mee voor te verwarmen.
De regels gelden voor slimme apparaten en bijbehorende diensten die na 12 september 2025 op de markt zijn gebracht. Vanaf 12 september 2026 moeten aanbieders slimme apparaten en bijbehorende diensten zo aanbieden dat gebruikers makkelijk toegang krijgen tot hun data.
Duidelijke informatie over data
Verkopers, verhuurders, leasegevers of leveranciers moeten duidelijke informatie geven over de data die hun slimme apparaten of bijbehorende diensten verzamelen. Zij moeten deze informatie geven voordat de gebruiker het slimme apparaat koopt, huurt of leaset. Met duidelijke informatie kunnen gebruikers beter beslissen.
Gebruikers van een slim apparaat hebben onder meer recht om te weten:
- welke soort data de bijbehorende dienst verzamelt
- op welke manier het slimme apparaat data verzamelt
- hoe zij toegang krijgen tot die verzamelde data
Gebruikers van een bijbehorende dienst hebben onder meer recht om te weten:
- welke soort data de bijbehorende dienst verzamelt
- op welke manier de bijbehorende dienst data verzamelt
- hoe zij toegang krijgen tot die verzamelde data
- voor welk doel de verzamelde data worden gebruikt
- of er nog andere partijen toegang kunnen krijgen tot de data
Koopt u als consument een slim apparaat? Dan moet u ook informatie krijgen over updates en samenwerking met andere diensten, apparaten en netwerken.
Toegang tot data
Gebruikers hebben recht op toegang tot de data die het slimme apparaat of de bijbehorende dienst verzamelt. Daarom moeten aanbieders slimme apparaten en bijbehorende diensten vanaf 12 september 2026 zo aanbieden dat gebruikers veilig en makkelijk toegang tot hun data krijgen. De data moet voor de gebruikers direct toegankelijk zijn. En toegang moet voor de gebruiker altijd kosteloos zijn.
Is het voor de aanbieder niet mogelijk om de gebruiker directe toegang te geven tot de data? Bijvoorbeeld omdat het technisch niet mogelijk is? Dan moet de aanbieder het gebruikers makkelijk maken om de data alsnog op te vragen. Dat moet op een technisch makkelijke manier kunnen. Bijvoorbeeld via een webportaal.
Door toegang tot hun eigen data kunnen gebruikers deze zelf beter analyseren. Ook kunnen zij data uit verschillende bronnen combineren. Zo kunnen zij efficiënter werken en kosten besparen. Zij kunnen bijvoorbeeld beter plannen, verspilling verminderen of sneller reageren op veranderingen op de markt.
Delen van data met derden
Gebruikers hebben het recht om de data uit het slimme apparaat of bijbehorende dienst te delen met andere personen of organisaties. Data delen met zo’n derde partij kan handig zijn voor gebruikers. Zo kunnen derde partijen het onderhoud aan het slimme apparaat verbeteren. Of de gebruiker gericht adviseren. Bijvoorbeeld de monteur die het onderhoud verzorgt van een landbouwmachine. Of de adviseur die de ondernemer met een slimme thermostaat helpt om energie slimmer te gebruiken.
Gebruikers mogen hun data zelf delen met een derde partij. Of zij kunnen direct aan de aanbieder vragen om hun data te delen met een derde partij. Aanbieders zijn verplicht om mee te werken. Alleen in uitzonderlijke gevallen mogen zij weigeren. Bijvoorbeeld als de bedrijfsgeheimen van de aanbieder door het delen openbaar worden. Of als de gebruiker de data wil delen voor de ontwikkeling van concurrerende producten of diensten. Van deze uitzonderingen is niet snel sprake.
Naar sommige partijen mag de aanbieder geen data sturen. Bijvoorbeeld naar hele grote aanbieders van online diensten, de ‘poortwachters’. Ook zijn aanbieders niet verplicht om data te delen met derde partijen van buiten de EU.
Als een derde partij data ontvangt van een aanbieder, mag die het ook niet zomaar voor alles gebruiken. Er gelden regels. Zij mogen de data bijvoorbeeld alleen gebruiken voor het gevraagde doel van de gebruiker. Ook mogen derden de data niet delen met andere partijen zonder duidelijke toestemming van de gebruiker. En zij mogen de data niet gebruiken voor de productie van concurrerende producten of diensten.
Bent u een aanbieder van slimme apparaten of bijbehorende diensten? En besluit u om geen data te delen met gebruikers of derden als gebruikers u dat vragen? Meld dit dan bij ons.
Contractuele afspraken bij data delen
Gebruikers, aanbieders en derden kunnen contractuele met elkaar vaste afspraken maken over het delen van data en de toegang tot die data. Bijvoorbeeld over welke soort data er gedeeld moeten worden, met welk doel derden de data mogen gebruiken of de vergoeding die aanbieders mogen vragen voor het delen van data.
Meldingen en ons toezicht
Krijgen gebruikers geen duidelijke informatie over gegevens uit hun slimme apparaten? Weigert een aanbieder om een gebruiker toegang te geven tot gegevens? Of om gegevens te delen met een andere partij? En komen zij er samen niet uit? Dan kunnen gebruikers dit melden bij de ACM.
Meldingen helpen ons om te zien welke bedrijven zich niet aan de regels houden. En waar wij iets aan moeten doen.
Daarnaast kunnen partijen altijd naar de rechter stappen.